Wat zijn uw rechten bij een strafrechtelijk verhoor?

Inleiding

10 oktober 2025

Een strafrechtelijk verhoor kan voor veel stress zorgen. U wordt geconfronteerd met vragen van de politie of onderzoeksrechter en weet niet altijd wat u wel of niet moet zeggen. In België beschermt de wet uw rechten tijdens zo’n verhoor. Dit artikel legt uit wat die rechten zijn en waarom juridische bijstand essentieel is.

De context van een strafrechtelijk verhoor in België

In België is het strafrechtelijk verhoor een cruciaal onderdeel van het vooronderzoek. Het doel is om de waarheid te achterhalen en bewijsmateriaal te verzamelen. Dit gebeurt onder leiding van de procureur des Konings of, in complexere zaken, onder toezicht van een onderzoeksrechter. De rol van de politie is hierbij uitvoerend, zij voeren de verhoren uit in opdracht van of onder het gezag van de magistraat. Het verhoor is echter een tweesnijdend zwaard: het kan leiden tot ontlastende informatie, maar ook tot belastende verklaringen die later in een rechtszaak tegen u gebruikt kunnen worden. Daarom is een grondige kennis van uw rechten en de bijstand van een advocaat van onschatbare waarde.

De Belgische wetgeving, in navolging van Europese richtlijnen zoals de Salduz-rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM), heeft de rechten van de verdachte tijdens het verhoor aanzienlijk versterkt. Deze rechten zijn niet alleen theoretisch; ze zijn in de praktijk afdwingbaar en schending ervan kan leiden tot de nietigheid van het verhoor en uitsluiting van het bewijs. Dit toont aan hoe serieus de Belgische wetgever het recht op een eerlijk proces neemt, zelfs in de beginfase van het strafproces.

De complexiteit van een strafrechtelijk verhoor

Een strafrechtelijk verhoor is meer dan een eenvoudig vraag- en antwoordspel

Meer details over de context van een strafrechtelijk verhoor

Het strafrechtelijk verhoor is een hoeksteen van het Belgische strafprocesrecht. Het vindt plaats in de fase van het vooronderzoek, die twee vormen kan aannemen: het opsporingsonderzoek en het gerechtelijk onderzoek. Het opsporingsonderzoek wordt geleid door de procureur des Konings en uitgevoerd door de politie. Hierbij worden de eerste feiten verzameld, getuigen gehoord en verdachten verhoord. Wanneer de zaak complexer is of dwangmaatregelen zoals een huiszoeking of aanhouding nodig zijn, kan een gerechtelijk onderzoek worden geopend, dat dan onder leiding staat van een onderzoeksrechter.

De verhoortechnieken en de context waarin een verhoor plaatsvindt, zijn sterk gereguleerd. De politie moet zich houden aan de instructies van de magistraat en de wettelijke kaders die zijn vastgelegd in het Wetboek van Strafvordering (Sv.). De aanwezigheid van een advocaat is hierbij cruciaal, niet alleen om de rechten van de verdachte te waarborgen, maar ook om te zorgen voor een evenwichtige machtsverhouding. Zonder juridische bijstand is er een aanzienlijk risico dat de verdachte, door onwetendheid of druk, verklaringen aflegt die later onomkeerbaar tegen hem gebruikt kunnen worden.

Praktisch voorbeeld: Een persoon wordt uitgenodigd voor een verhoor bij de lokale politie in verband met een vermeende inbraak. Dit is een opsporingsonderzoek. De politie zal de persoon vragen stellen over zijn doen en laten op het moment van de inbraak, eventuele contacten, en zijn kennis van de feiten. Als de persoon tijdens dit verhoor belastende verklaringen aflegt zonder advies van een advocaat, kunnen deze verklaringen later in de rechtbank tegen hem worden gebruikt, zelfs als hij ze onder druk of door onbegrip heeft afgelegd. De advocaat zou in dit stadium adviseren over het zwijgrecht, de noodzaak om inzage te krijgen in het dossier, en de mogelijke gevolgen van bepaalde antwoorden.

Relevante wetsartikelen: Het Wetboek van Strafvordering (Sv.) bevat de basisregels voor het strafproces in België. Specifieke artikelen zoals artikel 28bis Sv. (opsporingsonderzoek) en artikel 55 Sv. (gerechtelijk onderzoek) schetsen de verantwoordelijkheden van de procureur des Konings en de onderzoeksrechter.

De psychologie achter het verhoor

De complexiteit van een strafrechtelijk verhoor wordt vaak onderschat. Het is niet enkel een feitelijke uitwisseling van informatie, maar ook een psychologisch spel waarin de verhoorder technieken kan toepassen om informatie te verkrijgen, of om inconsistenties in een verklaring te ontdekken. Verhoorders zijn getraind in non-verbale communicatie, het stellen van suggestieve vragen en het opbouwen van een vertrouwensrelatie, alles met het doel om de waarheid – of wat zij als de waarheid beschouwen – te achterhalen. Dit kan leiden tot een situatie waarin de verhoorde, onder druk, verklaringen aflegt die later tegen hem of haar gebruikt kunnen worden, zelfs als deze verklaringen onvolledig, onnauwkeurig of zelfs onwaar zijn.

De stressfactoren zijn aanzienlijk: de onbekende omgeving, de autoriteit van de verhoorder, de angst voor de gevolgen en de onduidelijkheid over de precieze aard van de verdenking. Dit alles kan een nadelige invloed hebben op het geheugen en de cognitieve functies, waardoor het voor de verhoorde moeilijk wordt om helder na te denken en coherent te antwoorden. Bovendien kunnen verhoorders bewust of onbewust leiden tot 'valse bekentenissen' door langdurige ondervraging, misleiding of het voorhouden van onjuiste informatie. In België wordt dit ondervangen door strikte regels rondom de duur en de methoden van verhoor, maar de psychologische druk blijft een factor van belang.

Praktisch voorbeeld: Een verdachte van diefstal wordt geconfronteerd met bewijsmateriaal dat niet direct doorslaggevend is, zoals vingerafdrukken die niet volledig overeenkomen. De verhoorder kan dan stellen dat "het er wel heel sterk op lijkt" of "we weten zeker dat u het was", in de hoop dat de verdachte onder druk toegeeft. Zonder juridische bijstand kan de verdachte dit als een onweerlegbaar feit beschouwen en een bekentenis afleggen, terwijl er in werkelijkheid nog veel ruimte voor twijfel is.

De invloed van stress en suggestie op verklaringen

Onderzoek in de psychologie en het strafrecht heeft uitvoerig aangetoond hoe stress, vermoeidheid en suggestieve vraagstelling de betrouwbaarheid van verklaringen kunnen beïnvloeden. Mensen zijn van nature geneigd om autoriteitsfiguren te geloven en kunnen onder druk foutieve herinneringen vormen of valse bekentenissen afleggen om een einde te maken aan de ondervraging. Dit fenomeen is vooral gevaarlijk bij kwetsbare personen, zoals minderjarigen, personen met een verstandelijke beperking of mensen met psychische problemen. De Belgische wet besteedt hier extra aandacht aan door speciale regels en procedures voor het verhoor van deze groepen in te voeren, zoals de verplichte aanwezigheid van een vertrouwenspersoon of een gespecialiseerde advocaat.

De verhoortechnieken die door de politie worden gebruikt, zijn vaak gericht op het doorbreken van weerstand en het creëren van een situatie waarin de verdachte zich gedwongen voelt om te spreken. Dit kan variëren van subtiele non-verbale signalen tot meer directe methoden, zoals het confronteren met (vermeend) bewijs of het schetsen van negatieve scenario's bij zwijgen. Hoewel sommige van deze technieken binnen de wettelijke kaders vallen, is de grens tussen geoorloofde verhoortechnieken en ongeoorloofde druk soms erg dun. Een advocaat kan deze grens bewaken en ingrijpen wanneer de verhoorder deze dreigt te overschrijden. Het is ook belangrijk te vermelden dat de politie in België, in tegenstelling tot sommige andere landen, geen misleiding mag gebruiken om een bekentenis af te dwingen; dit zou kunnen leiden tot de nietigheid van het verhoor.

Praktisch voorbeeld: Een minderjarige wordt verhoord over een vandalismezaak. De verhoorder stelt herhaaldelijk suggestieve vragen als "Je weet toch wel dat je vrienden je hebben verraden, nietwaar?" of "Als je nu bekent, dan is het zo voorbij". Zonder de aanwezigheid van een advocaat of een vertrouwenspersoon kan de minderjarige hierdoor onder druk bezwijken en een verklaring afleggen die niet overeenkomt met de waarheid. De advocaat zou in zo'n geval onmiddellijk ingrijpen en de verhoorder wijzen op de ongeoorloofde suggestie, of adviseren om te zwijgen totdat de druk is weggenomen.

Referentie: Artikel 47bis, § 2, 1° Sv. stelt dat de verhoorder de verdachte moet informeren over het recht om niet te antwoorden op vragen die hem of haar in een nadelige positie kunnen brengen. Dit impliceert een zorgvuldige omgang met verhoortechnieken.

Diepere analyse van psychologische aspecten bij verhoren

Verhoorders maken vaak gebruik van cognitieve verhoortechnieken, die gericht zijn op het maximaliseren van de informatie-output zonder expliciet suggestief te zijn. Echter, zelfs subtiele technieken kunnen de verdachte beïnvloeden. Denk aan de "good cop/bad cop" tactiek, waarbij de ene verhoorder dreigend overkomt en de andere juist begripvol. Dit kan leiden tot een gevoel van opluchting bij de verdachte wanneer de "good cop" aan het woord is, waardoor deze eerder geneigd is om te spreken.

Een ander belangrijk psychologisch aspect is conformiteitsdruk. Wanneer een verdachte geconfronteerd wordt met verklaringen van medeverdachten of getuigen die belastend zijn, kan de verdachte het gevoel krijgen dat zijn eigen verhaal niet geloofwaardig is en zich aanpassen aan de reeds bestaande verklaringen, zelfs als deze niet volledig overeenstemmen met de waarheid. Dit is vooral gevaarlijk wanneer de verdachte geen volledig inzicht heeft in het dossier en de details van de andere verklaringen.

De duur van een verhoor is ook een bepalende factor. Langdurige verhoren leiden tot vermoeidheid, wat de cognitieve functies aantast en de verdachte kwetsbaarder maakt voor suggestie en druk. Hoewel de Belgische wetgeving geen strikte maximale duur voor verhoren oplegt, moet de duur redelijk zijn. Een verhoor van vele uren zonder pauzes kan als onrechtmatig worden beschouwd als het de wil van de verdachte heeft gebroken.

Praktisch voorbeeld: Een verdachte wordt verhoord over een ingewikkelde financiële constructie. Na urenlange ondervraging, waarbij complexe financiële termen worden gebruikt die de verdachte niet volledig begrijpt, is de verdachte uitgeput. De verhoorder herhaalt een bepaalde theorie over de fraude en de verdachte, uit vermoeidheid en de wens dat het verhoor stopt, knikt instemmend. Later blijkt dat deze instemming gezien wordt als een bekentenis, terwijl de verdachte de implicaties op dat moment niet volledig overzag. Een advocaat zou in dit geval ingrijpen, pauzes eisen en ervoor zorgen dat de verdachte de vragen en hun implicaties volledig begrijpt.

Relevante rechtspraak: Het Hof van Cassatie heeft in het verleden reeds arresten gewezen waarin de ontoelaatbaarheid van te lange en uitputtende verhoren werd bevestigd, waarbij de psychologische druk als doorslaggevend element werd beschouwd voor de nietigheid van de verklaringen.

Het Recht op Juridische Bijstand: Een Fundamenteel Recht

Een van de belangrijkste rechten die u heeft, is het recht op juridische bijstand. Dit betekent dat u, vóór het verhoor en tijdens het verhoor, het recht heeft om een advocaat te raadplegen en dat deze advocaat aanwezig mag zijn tijdens het verhoor. Dit recht is vastgelegd in artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) en in de Belgische wetgeving, met name in de artikelen 47bis en 47ter van het Wetboek van Strafvordering (Sv.).

De rol van de advocaat tijdens het verhoor

De advocaat speelt een cruciale rol. Hij of zij kan u adviseren over uw rechten, de procedure uitleggen en u bijstaan bij het beantwoorden van vragen. De aanwezigheid van een advocaat kan de druk op u verminderen en ervoor zorgen dat het verhoor correct verloopt. De advocaat let erop dat de vragen niet suggestief zijn, dat er geen ongeoorloofde druk wordt uitgeoefend en dat uw verklaring correct wordt genotuleerd. Bovendien kan de advocaat, indien nodig, de verhoorder onderbreken om u te consulteren of om opheldering te vragen.

De wetgeving voorziet in verschillende gradaties van bijstand, afhankelijk van de aard van het verhoor (vrijwillig, na aanhouding, etc.) en de ernst van de feiten. Voor de meest ernstige misdrijven heeft u recht op bijstand van een advocaat vanaf het eerste contact met de politie. Zelfs als u geen advocaat kunt betalen, heeft u recht op juridische bijstand via het systeem van pro deo advocaten. Dit is een fundamenteel recht dat niet zomaar kan worden ontnomen.

Praktisch voorbeeld: U wordt verdacht van fraude en wordt uitgenodigd voor een verhoor. Uw advocaat zal u adviseren om geen verklaring af te leggen zonder eerst het dossier te hebben ingezien. Tijdens het verhoor zal de advocaat erop letten dat de verhoorder geen vragen stelt die al een schuld impliceren of die suggestief zijn. Als de verhoorder bijvoorbeeld vraagt "Waarom heeft u die transactie uitgevoerd, wetende dat het illegaal was?", kan uw advocaat tussenbeide komen en adviseren om de vraag te herformuleren of om hier niet op te antwoorden, omdat de vraag al een schuld impliceert die nog niet is bewezen.

Referentie: Artikel 47bis Sv. (Wetboek van Strafvordering) regelt het recht op bijstand van een advocaat voorafgaand aan en tijdens het verhoor.

De gradaties van juridische bijstand volgens de Salduz-wetgeving

De Belgische Salduz-wetgeving (genoemd naar het arrest Salduz t. Turkije van het EHRM) heeft een gedifferentieerd systeem van juridische bijstand ingevoerd. Er zijn vier Salduz-categorieën, afhankelijk van de status van de verhoorde en de aard van de feiten:

1. Salduz I: Betreft personen die niet van hun vrijheid zijn beroofd (vrijwillig verhoor). Zij hebben recht op een vertrouwelijk overleg met een advocaat vóór het verhoor en op bijstand van de advocaat tijdens het verhoor.
2. Salduz II: Betreft personen die van hun vrijheid zijn beroofd en die verdacht worden van feiten die kunnen leiden tot een vrijheidsstraf. Zij hebben recht op een vertrouwelijk overleg met een advocaat vóór het verhoor, bijstand van de advocaat tijdens het verhoor, en de advocaat heeft recht op inzage in de hoofdlijnen van het dossier.
3. Salduz III: Betreft personen die van hun vrijheid zijn beroofd en verdacht worden van feiten waarvoor de bevoegdheid van de procureur des Konings is uitgebreid (bv. zware misdrijven). Zij hebben dezelfde rechten als Salduz II, maar de termijnen voor bijstand zijn strikter.
4. Salduz IV: Betreft minderjarigen, ongeacht de aard van de verdenking. Zij hebben altijd recht op een advocaat en een vertrouwenspersoon, en er gelden aanvullende beschermingsmaatregelen.

Deze differentiatie benadrukt dat het recht op juridische bijstand niet statisch is, maar zich aanpast aan de kwetsbaarheid van de verdachte en de ernst van de situatie. Het niet naleven van deze regels kan leiden tot de nietigheid van het verhoor en de uitsluiting van de afgelegde verklaringen als bewijs. Rechters in België zijn hier strikt in, zoals blijkt uit diverse arresten van het Hof van Cassatie.

Praktisch voorbeeld: Een persoon wordt aangehouden op verdenking van deelname aan een criminele organisatie (Salduz III). Hij wordt naar het politiebureau gebracht. De politie moet hem onmiddellijk in contact brengen met een advocaat. De advocaat zal dan eerst een vertrouwelijk gesprek hebben met de verdachte, de hoofdlijnen van het dossier inzien (indien mogelijk) en de verdachte adviseren over zijn rechten en de te volgen strategie. Pas daarna kan het verhoor plaatsvinden, met de advocaat aan zijn zijde. Zonder deze stappen zou het verhoor onwettig zijn en de verklaringen onbruikbaar.

Rechtspraak referentie: Het arrest van het Hof van Cassatie van 14 oktober 2014 bevestigde de strikte toepassing van de Salduz-rechten en de gevolgen van het niet naleven ervan voor de bewijswaarde van het verhoor.

Meer details over de Salduz-wetgeving en de rol van de advocaat

De implementatie van de Salduz-rechten in de Belgische wetgeving, met name via de wet van 27 november 2012 (bekend als de 'Salduz-wet'), was een directe reactie op de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Het EHRM oordeelde dat het ontbreken van toegang tot een advocaat in de beginfase van een strafprocedure, inclusief het politieverhoor, in strijd is met het recht op een eerlijk proces (artikel 6 EVRM). De Belgische wetgever heeft hierop gereageerd door een gedifferentieerd systeem in te voeren dat rekening houdt met de ernst van de feiten en de kwetsbaarheid van de verdachte.

De aanwezigheid van de advocaat tijdens het verhoor is niet louter passief. De advocaat mag actief ingrijpen wanneer de rechten van de verdachte worden geschonden, bijvoorbeeld bij suggestieve vragen, ongeoorloofde druk, of wanneer de verdachte de vragen niet begrijpt. De advocaat heeft het recht om het verhoor te onderbreken voor een vertrouwelijk overleg met zijn cliënt. Dit overleg kan cruciaal zijn om de strategie te bepalen, de verdachte gerust te stellen, of om juridisch advies te geven over specifieke vragen. De advocaat zorgt er ook voor dat het proces-verbaal correct wordt opgesteld en dat de verklaring van de verdachte getrouw wordt weergegeven.

Een belangrijk aspect van Salduz II en III is het recht van de advocaat op inzage in de hoofdlijnen van het dossier vóór het verhoor. Dit stelt de advocaat in staat om de cliënt beter te adviseren over de aard van de verdenking en de beschikbare bewijzen. Hoewel deze inzage beperkt kan zijn in de beginfase, is het een belangrijke stap naar een evenwichtiger proces.

Praktisch voorbeeld: Een verdachte wordt verhoord over een zedenfeit (Salduz III). De advocaat krijgt vóór het verhoor inzage in de summiere feitenomschrijving en de belangrijkste elementen van het dossier. Tijdens het verhoor stelt de verhoorder een vraag die de advocaat als te suggestief beschouwt, bijvoorbeeld: "U hebt toch toegegeven dat u haar heeft aangeraakt, nietwaar?" De advocaat interrumpeert het verhoor, consulteert zijn cliënt en adviseert de cliënt om de vraag niet te beantwoorden of te vragen om een herformulering, omdat de vraag een bekentenis impliceert die de cliënt niet heeft afgelegd.

Relevante wetsartikelen: Artikel 47bis, § 2 tot § 7 Sv. regelt gedetailleerd de rechten van de verdachte en de rol van de advocaat tijdens het verhoor, inclusief de inzage in het dossier en de vertrouwelijkheid van het overleg.

Het Recht om te Zwijgen

U heeft het recht om te zwijgen. Dit betekent dat u niet verplicht bent om vragen te beantwoorden die u mogelijk in een nadelige positie brengen. Dit recht is een hoeksteen van een eerlijk proces en is ook vastgelegd in het EVRM (artikel 6) en in de Belgische wetgeving.

De gevolgen van zwijgen

Hoewel u het recht heeft om te zwijgen, kan dit in bepaalde omstandigheden door de rechter geïnterpreteerd worden. Het is cruciaal om hierover advies in te winnen bij uw advocaat. Soms is zwijgen de beste strategie, bijvoorbeeld als u de feiten niet goed kent of als u vreest uzelf te belasten. In andere gevallen kan een verklaring, mits goed voorbereid, juist voordelig zijn. Uw advocaat kan u helpen de afweging te maken.

Het recht om te zwijgen is echter geen vrijbrief om de medewerking volledig te weigeren. U bent wel verplicht om uw identiteit kenbaar te maken en om te verschijnen op een oproepingsbevel. Het zwijgrecht heeft betrekking op de inhoudelijke vragen over de feiten waarvan u verdacht wordt. Het is belangrijk te begrijpen dat een beroep op het zwijgrecht niet als een bekentenis mag worden gezien, maar de rechter kan wel rekening houden met de weigering om te antwoorden bij de beoordeling van het bewijs.

Praktisch voorbeeld: Een persoon wordt verdacht van betrokkenheid bij een drugshandel. Hij heeft het recht om te zwijgen over de herkomst van de drugs of zijn rol in de distributie. Zijn advocaat kan hem adviseren om te zwijgen als de bewijzen nog zwak zijn en een verklaring hem onnodig in de problemen zou brengen. Echter, als de politie hem vraagt naar zijn naam en adres, is hij verplicht deze informatie te geven. Het zwijgrecht is dus specifiek gericht op de feiten die aan de basis liggen van de verdenking.

Referentie: Artikel 28sexies, § 1, 2° Sv. vermeldt expliciet het recht om te zwijgen.

De strategische afweging van het zwijgrecht

Het zwijgrecht is een krachtig wapen, maar het moet strategisch worden ingezet. Een overhaaste beslissing om te zwijgen kan soms nadelig uitpakken, terwijl een weloverwogen verklaring, opgesteld in overleg met een advocaat, juist deuren kan openen. De rechter mag het zwijgen van de verdachte niet interpreteren als een schuldbekentenis, maar kan het wel meewegen in de algemene bewijswaardering. Dit betekent dat als er ander sterk bewijs is, en de verdachte weigert te verklaren, de rechter hieruit geen positieve conclusie ten gunste van de verdachte zal trekken.

Er zijn situaties waarin zwijgen de meest verstandige optie is, bijvoorbeeld:

• Als u de feiten niet kent of niet herinnert.
• Als u onvoldoende informatie heeft over het dossier en vreest uzelf te belasten.
• Als de bewijzen tegen u zwak zijn en een verklaring de politie juist op weg zou helpen.
• Als u onder zware druk staat en niet helder kunt nadenken.

Aan de andere kant kan spreken voordelen hebben, zoals het uitleggen van een situatie, het weerleggen van verdenkingen, of het aanvoeren van ontlastende elementen. Echter, dit moet altijd gebeuren na grondig overleg met uw advocaat en met een duidelijke strategie voor ogen. Een advocaat kan ook helpen bij het formuleren van een verklaring die zorgvuldig is en geen onbedoelde implicaties heeft.

Praktisch voorbeeld: Een persoon wordt verdacht van opzettelijke brandstichting. Hij heeft een alibi, maar de getuigenverklaringen zijn vaag. De advocaat kan adviseren om te zwijgen totdat het dossier volledig is ingezien en de getuigenverklaringen zijn geanalyseerd. Pas dan kan een gerichte verklaring worden afgelegd die het alibi ondersteunt en de onduidelijkheden wegneemt. Een onmiddellijke verklaring zonder voorbereiding zou kunnen leiden tot inconsistenties die later tegen hem gebruikt kunnen worden.

Rechtspraak referentie: Het Hof van Cassatie heeft in diverse arresten benadrukt dat het zwijgrecht niet mag leiden tot een automatische schuldigverklaring, maar dat het wel een factor kan zijn in de globale bewijswaardering. Zie bijvoorbeeld Cass. 19 december 2017.

Verdergaande overwegingen bij het zwijgrecht

Het zwijgrecht is een fundamenteel recht dat voortvloeit uit het beginsel van non-zelfincriminatie, wat betekent dat niemand gedwongen kan worden om mee te werken aan zijn eigen veroordeling. Dit beginsel is verankerd in artikel 6 EVRM en specifiek uitgewerkt in de Belgische wetgeving.

Hoewel de rechter het zwijgen van een verdachte niet mag interpreteren als een bekentenis, kan het zwijgen wel worden meegewogen in de globale bewijswaardering. Dit betekent dat als er reeds voldoende ander bewijs is om een schuld vast te stellen, en de verdachte weigert te verklaren, de rechter hieruit geen ontlastende conclusies zal trekken. Het is dus geen absoluut recht dat de verdachte altijd beschermt tegen een veroordeling, maar het beschermt wel tegen het gedwongen afleggen van een verklaring die tegen de verdachte gebruikt kan worden.

De strategie rond het zwijgrecht moet zorgvuldig worden afgewogen. Soms kan een gedeeltelijke verklaring, waarbij de verdachte selectief antwoordt op vragen, een betere optie zijn dan volledig zwijgen. Dit vereist echter een zeer goede voorbereiding en nauw overleg met de advocaat. De advocaat kan helpen om de grenzen van het zwijgrecht te bepalen en te adviseren over de meest strategische aanpak, rekening houdend met de specifieke omstandigheden van de zaak.

Praktisch voorbeeld: Een verdachte wordt geconfronteerd met bewijs dat hem in verband brengt met een misdrijf, maar heeft een plausibele verklaring voor zijn aanwezigheid op de plaats delict. De advocaat kan adviseren om wel te verklaren over de aanwezigheid en de reden daarvan, maar te zwijgen over andere aspecten van het misdrijf waarover de verdachte geen kennis heeft of die hem in een moeilijke positie zouden kunnen brengen. Dit is een evenwichtsoefening waarbij de advocaat de belangen van de cliënt afweegt tegenover de bewijslast van het openbaar ministerie.

Relevante wetsartikelen: Artikel 28sexies, § 1, 2° Sv. en artikel 47bis, § 2, 1° Sv. verankeren het zwijgrecht en de informatieplicht daarover aan de verdachte. Het Hof van Cassatie heeft in diverse arresten de draagwijdte van het zwijgrecht verder gepreciseerd, onder meer in Cass. 19 december 2017 en Cass. 29 april 2015.

Het Recht op Informatie

U heeft het recht om geïnformeerd te worden over de reden van uw verhoor. Dit betekent dat de politie u moet vertellen waarom u wordt verhoord en van welke feiten u wordt verdacht. Deze informatie moet duidelijk en begrijpelijk zijn.

De reikwijdte van het informatierecht

Het recht op informatie gaat verder dan alleen de reden van het verhoor. U heeft ook recht op informatie over uw andere rechten, zoals het recht op juridische bijstand en het recht om te zwijgen. Deze informatie moet u worden medegedeeld in een taal die u begrijpt, en bij voorkeur schriftelijk. Het is essentieel dat u deze informatie begrijpt voordat het verhoor aanvangt, zodat u weloverwogen beslissingen kunt nemen.

Dit recht is van cruciaal belang om een "level playing field" te creëren tussen de verdachte en de autoriteiten. Zonder adequate informatie is het voor een verdachte onmogelijk om zich effectief te verdedigen of om zijn rechten uit te oefenen. De Belgische wetgeving legt de verhoorder de plicht op om de verdachte gedetailleerd te informeren over de feiten waarvan hij verdacht wordt, en over de juridische kwalificatie van die feiten, voor zover de verhoorder daarvan op de hoogte is.

Praktisch voorbeeld: U wordt aangehouden en naar het politiebureau gebracht. Vóór het verhoor moet de politie u uitleggen dat u verdacht wordt van bijvoorbeeld "opzettelijke slagen en verwondingen" gepleegd op een specifiek tijdstip en plaats. Ze moeten u ook de zogenaamde "Salduz-verklaring" voorlezen, waarin uw rechten, inclusief het recht op een advocaat en het zwijgrecht, duidelijk worden uiteengezet. Als deze informatie niet duidelijk of volledig is, kan dit leiden tot de nietigheid van het verhoor.

Referentie: Artikel 47bis, § 2 Sv. beschrijft de informatie die aan de verdachte moet worden meegedeeld.

De verplichting van de politie om te informeren

De informatieplicht van de politie is een actieve plicht. Dit betekent dat de politie niet alleen de vraag "Wilt u een advocaat?" moet stellen, maar ook de verdachte moet informeren over de betekenis en het belang van het recht op juridische bijstand. De informatie moet duidelijk, volledig en in begrijpelijke taal worden gegeven, en indien nodig, met behulp van een tolk. De zogenaamde "Salduz-verklaring" is hiervoor ontwikkeld en moet standaard worden voorgelezen aan elke verdachte vóór aanvang van het verhoor, en ook schriftelijk ter hand worden gesteld.

De informatieplicht omvat ook de specificatie van de feiten. Het is niet voldoende om te zeggen "U wordt verdacht van een misdrijf". De verdachte heeft recht op de concrete feiten die hem ten laste worden gelegd, de datum en plaats van de vermeende feiten, en de juridische kwalificatie (bijvoorbeeld diefstal, aanranding, fraude). Deze gedetailleerde informatie stelt de verdachte en zijn advocaat in staat om een adequate verdediging voor te bereiden en om gerichte vragen te stellen over het dossier.

Schending van deze informatieplicht kan ernstige gevolgen hebben. Als de verdachte niet correct is geïnformeerd over zijn rechten, kan dit leiden tot de nietigheid van het verhoor en de uitsluiting van de daaruit voortvloeiende verklaringen als bewijs. Rechters zijn hier zeer streng in, omdat het informatierecht essentieel is voor een eerlijk proces.

Praktisch voorbeeld: Een persoon wordt gearresteerd en naar het politiebureau gebracht. De politie leest de Salduz-verklaring voor, maar doet dit in een haastig en onduidelijk tempo, zonder te controleren of de verdachte alles heeft begrepen. De verdachte, die onder stress staat, knikt ja, maar heeft in feite geen idee van zijn rechten. Als later blijkt dat de verdachte zijn rechten niet effectief heeft kunnen uitoefenen, kan de advocaat de nietigheid van het verhoor vorderen, omdat de informatieplicht niet naar behoren is nageleefd.

Rechtspraak referentie: Het Hof van Cassatie heeft in een arrest van 14 oktober 2014 benadrukt dat de mondelinge mededeling van de rechten niet voldoende is als de verdachte deze niet daadwerkelijk heeft begrepen. Een schriftelijke mededeling en de mogelijkheid tot overleg met een advocaat zijn cruciale elementen.

Verdieping van het informatierecht en de gevolgen van schending

De informatieplicht is een actieve verplichting van de overheid om ervoor te zorgen dat de verdachte volledig op de hoogte is van zijn positie en zijn rechten. Dit is niet alleen een formaliteit; het is een essentieel element van het recht op een eerlijk proces. Het omvat niet alleen de mondelinge mededeling, maar ook de schriftelijke terhandstelling van de Salduz-verklaring, zodat de verdachte deze op elk moment kan raadplegen.

De concrete feiten waarvan de verdachte wordt verdacht, moeten duidelijk worden omschreven

Veelgestelde Vragen

1. Wat is het recht op Salduz-bijstand?

Het Salduz-recht houdt in dat u, voordat u wordt verhoord door de politie, het recht heeft om een advocaat te raadplegen. Deze bijstand kan zowel telefonisch als fysiek zijn en is cruciaal om u voor te bereiden op het verhoor en uw rechten te begrijpen. Dit recht is verankerd in de Belgische wetgeving, aansluitend bij Europese richtlijnen.

2. Moet ik antwoorden op alle vragen die de politie stelt?

Nee, u heeft het recht om te zwijgen. U bent niet verplicht om een verklaring af te leggen of te antwoorden op vragen die u mogelijk belasten. Dit zwijgrecht is een fundamenteel onderdeel van het recht op een eerlijk proces.

3. Heb ik recht op een advocaat als ik verdacht word van een misdrijf?

Ja, u heeft recht op bijstand van een advocaat vanaf het eerste verhoor, ongeacht de ernst van het misdrijf waarvan u verdacht wordt. Dit recht geldt zowel voor de consultatie voorafgaand aan het verhoor als voor de aanwezigheid van de advocaat tijdens het verhoor zelf.

4. Wat moet ik doen als ik geen advocaat kan betalen?

Als u niet over voldoende middelen beschikt, heeft u recht op kosteloze juridische bijstand (pro deo advocaat). U kunt dit aanvragen via het Bureau voor Juridische Bijstand (BJB) of de politie zal u informeren over deze mogelijkheid.

5. Mag de politie mij langer dan 24 uur vasthouden voor een verhoor?

Nee, in principe mag u niet langer dan 24 uur van uw vrijheid worden beroofd voor een verhoor, tenzij er een beslissing van een magistraat (zoals een onderzoeksrechter) is die een langere aanhouding toestaat. Voor bepaalde ernstige misdrijven kan deze termijn worden verlengd tot 48 uur.

6. Wat gebeurt er als mijn rechten tijdens het verhoor worden geschonden?

Als uw rechten, zoals het recht op Salduz-bijstand, worden geschonden, kan dit leiden tot de nietigheid van het verhoor en de uitsluiting van de bewijzen die daaruit zijn voortgekomen. Dit kan een aanzienlijke impact hebben op de uitkomst van uw zaak.

7. Mag ik het proces-verbaal van mijn verhoor nalezen en corrigeren?

Ja, u heeft het recht om het proces-verbaal van uw verklaring zorgvuldig na te lezen en eventuele correcties of aanvullingen aan te brengen. Zorg ervoor dat de inhoud nauwkeurig en volledig uw verklaring weergeeft voordat u ondertekent.

8. Kan mijn advocaat aanwezig zijn tijdens het verhoor zelf?

Ja, in België heeft u het recht dat uw advocaat aanwezig is tijdens het eigenlijke verhoor, tenzij er uitzonderlijke omstandigheden zijn die dit verhinderen en die wettelijk zijn vastgelegd. De advocaat kan ingrijpen bij onregelmatigheden.

9. Wat is het verschil tussen een verhoor als verdachte en een verhoor als getuige?

Als verdachte heeft u uitgebreidere rechten, zoals het zwijgrecht en het recht op Salduz-bijstand, omdat u mogelijk uzelf kunt belasten. Als getuige heeft u de plicht om de waarheid te spreken, maar u bent niet verplicht om uzelf te incrimineren.

10. Mag de politie mij onder druk zetten of bedreigen tijdens een verhoor?

Nee, de politie mag geen ongeoorloofde druk, bedreigingen of dwangmiddelen gebruiken om een verklaring af te dwingen. Verklaringen die onder dergelijke omstandigheden zijn afgelegd, kunnen als onwettig worden beschouwd en uitgesloten worden als bewijs.