Slagen en verwondingen en de rechten van het slachtoffer

30 november 2023

Het toebrengen van slagen en verwondingen is een ernstig strafbaar feit in België en kan leiden tot een correctionele vervolging. In deze tekst bespreken we hoe de bestraffing van dit misdrijf verloopt voor de correctionele rechtbank en welke rechten het slachtoffer heeft met betrekking tot een burgerlijke partijstelling en de tussenkomst van kosten voor de advocaat door de familiale verzekering.

De Juridische Context van Slagen en Verwondingen in België

In het Belgische strafrecht vallen 'slagen en verwondingen' onder de misdrijven tegen de fysieke integriteit van personen. De wetgever heeft deze feiten zeer ernstig genomen, gezien de impact die ze kunnen hebben op het slachtoffer, zowel fysiek, psychisch als financieel. Het Strafwetboek, met name artikelen 398 tot en met 410, vormt de basis voor de bestraffing van dergelijke delicten.

Definitie en gradaties van slagen en verwondingen

Het begrip "slagen en verwondingen" is ruimer dan men op het eerste gezicht zou denken. Het omvat elke vorm van fysiek geweld, van een duw tot ernstig letsel. De kwalificatie en de daaruit voortvloeiende straf hangen sterk af van de ernst van de toegebrachte schade en de omstandigheden waaronder de feiten gepleegd zijn. Het Strafwetboek maakt een onderscheid tussen:

• Gewone slagen en verwondingen: Dit zijn feiten die geen blijvende ongeschiktheid of onherstelbare ziekte veroorzaken. Een blauw oog, kneuzingen of lichte schrammen vallen hier bijvoorbeeld onder. De bestraffing hiervan is geregeld in artikel 398 Sw.
• Opzettelijke slagen en verwondingen met verzwarende omstandigheden: Hierbij gaat het om slagen en verwondingen die leiden tot specifieke, ernstigere gevolgen, zoals een ongeneeslijke ziekte, blijvende ongeschiktheid om te werken, het verlies van een orgaan of zintuig, of de dood. Artikel 399 en 400 Sw. behandelen deze gevallen. Denk bijvoorbeeld aan een aanval waarbij het slachtoffer een gebroken ledemaat oploopt dat leidt tot langdurige arbeidsongeschiktheid, of een klap die permanent gehoorverlies veroorzaakt.
• Doodslag of onopzettelijke doodslag als gevolg van slagen en verwondingen: Wanneer de slagen en verwondingen de dood tot gevolg hebben, zonder de intentie om te doden, spreken we van doodslag (artikel 401 Sw.) of onopzettelijke doodslag (artikel 418 Sw.). De straffen zijn hier aanzienlijk zwaarder.

Praktische voorbeelden en relevante wetsartikelen

Voorbeeld 1: Gewone slagen en verwondingen Stel, tijdens een caféruzie deelt persoon A een vuistslag uit aan persoon B, waardoor B een bloedneus en een gescheurde lip oploopt. Dit valt onder artikel 398 van het Strafwetboek: "Hij die opzettelijk slagen of verwondingen toebrengt, wordt gestraft met gevangenisstraf van acht dagen tot zes maanden en met geldboete van zesentwintig euro tot honderd euro, of met een van die straffen alleen." De rechter zal rekening houden met de omstandigheden, zoals eventuele provocatie of een eerder strafblad, bij het bepalen van de straf.

Voorbeeld 2: Slagen en verwondingen met blijvende ongeschiktheid Een dader valt zijn buurman aan met een ijzeren staaf, waardoor de buurman een complexe fractuur in zijn arm oploopt die resulteert in een blijvende beperking van de functionaliteit van de arm. Dit kan gekwalificeerd worden onder artikel 399 Sw., dat voorziet in zwaardere straffen (gevangenisstraf van twee tot vijf jaar) wanneer de slagen of verwondingen "een ongeneeslijke ziekte, een blijvende ongeschiktheid om te werken, het volkomen verlies van het gebruik van een orgaan of van een ernstige verminking" hebben veroorzaakt. De medische expertise zal hier cruciaal zijn om de blijvende ongeschiktheid vast te stellen.

Verzwarende omstandigheden: Naast de gevolgen van de slagen en verwondingen, kunnen ook de omstandigheden waaronder de feiten gepleegd zijn de straf verzwaren. Denk aan feiten gepleegd met voorbedachten rade, tegenover een minderjarige, een kwetsbaar persoon, of met gebruik van wapens (artikel 400bis Sw.). Ook recidive (het opnieuw plegen van een soortgelijk misdrijf) kan leiden tot een hogere straf.

Wanneer iemand slagen en verwondingen toebrengt aan een ander persoon, kan dit leiden tot vervolging door de correctionele rechtbank. De straffen voor dit misdrijf kunnen variëren van een geldboete tot een gevangenisstraf, afhankelijk van de ernst van de feiten. Het is belangrijk om te benadrukken dat het slachtoffer van slagen en verwondingen altijd het recht heeft om zich burgerlijke partij te stellen. Dit betekent dat het slachtoffer via zijn advocaat een schadevergoeding kan eisen voor de geleden schade.

Het Strafrechtelijk Proces en de Rol van de Correctionele Rechtbank

Na de melding van slagen en verwondingen, volgt er een onderzoek door de politie en eventueel het parket. Afhankelijk van de bevindingen van dit onderzoek, kan het parket besluiten de zaak voor de correctionele rechtbank te brengen. Dit is de rechtbank die bevoegd is voor de behandeling van wanbedrijven, waaronder de meeste gevallen van slagen en verwondingen.

Het verloop van de procedure

Het strafrechtelijk proces volgt doorgaans een vaste procedure:

1. Klacht of proces-verbaal: Het begint vaak met een klacht van het slachtoffer bij de politie, of een proces-verbaal opgesteld door de politie na vaststelling van de feiten.
2. Opsporingsonderzoek: De politie verzamelt bewijsmateriaal, ondervraagt getuigen en de verdachte, en laat eventueel medisch onderzoek uitvoeren naar het letsel van het slachtoffer.
3. Gerechtelijk onderzoek (facultatief): Bij complexere zaken of ernstige feiten kan een onderzoeksrechter worden ingeschakeld. Deze heeft ruimere bevoegdheden, zoals het bevelen van huiszoekingen of het aanhouden van verdachten.
4. Parketbeslissing: Na het onderzoek beslist de procureur des Konings of er voldoende aanwijzingen zijn om de verdachte te vervolgen. Hij kan besluiten de zaak te seponeren (niet te vervolgen), een minnelijke schikking voorstellen, of de verdachte dagvaarden voor de correctionele rechtbank.
5. Correctionele zitting: De zaak wordt behandeld voor de correctionele rechtbank. Hier worden de bewijzen voorgelegd, getuigen gehoord, en pleiten de openbare aanklager (namens het parket), de advocaat van het slachtoffer (burgerlijke partij) en de advocaat van de beklaagde.
6. Uitspraak: De rechtbank velt een vonnis waarin zij zich uitspreekt over de schuld van de beklaagde en, indien schuldig bevonden, een straf oplegt. Ook de vordering tot schadevergoeding van het slachtoffer wordt hier behandeld.
7. Hoger beroep: Zowel de beklaagde, het parket als het slachtoffer kunnen in beroep gaan tegen het vonnis bij het Hof van Beroep.

De rol van het slachtoffer in het strafproces

De rechten van het slachtoffer zijn de laatste decennia sterk uitgebreid. Het slachtoffer is niet langer een loutere getuige, maar een volwaardige partij in het proces. Enkele belangrijke rechten zijn:

• Recht op informatie: Het slachtoffer heeft recht op informatie over de stand van zaken van het onderzoek, de beslissingen van het parket en de zittingsdata.
• Recht om gehoord te worden: Het slachtoffer kan tijdens het onderzoek en op zitting zijn verhaal doen en zijn standpunt kenbaar maken.
• Recht op bijstand van een advocaat: Het slachtoffer kan zich laten bijstaan door een advocaat, die zijn belangen behartigt en hem adviseert.
• Recht op burgerlijke partijstelling: Dit is een cruciaal recht voor het slachtoffer, zoals hieronder verder wordt toegelicht.

Rechtspraak en recente ontwikkelingen

De rechtspraak met betrekking tot slagen en verwondingen evolueert voortdurend. Rechters houden steeds meer rekening met de immateriële schade die slachtoffers lijden, zoals psychisch leed en verminderd levensgenot. Er is ook een tendens om zwaardere straffen op te leggen bij feiten gepleegd in bepaalde contexten, zoals huiselijk geweld of geweld tegen hulpverleners. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) heeft in verschillende arresten benadrukt dat staten de positie van slachtoffers in het strafproces moeten versterken, wat ook in België tot wetswijzigingen heeft geleid.

Bovendien hebben slachtoffers ook het recht om een tussenkomst van kosten voor de advocaat te verkrijgen via hun familiale verzekering. Dit kan helpen om de financiële last van het proces te verlichten en ervoor te zorgen dat het slachtoffer de nodige juridische bijstand krijgt om zijn rechten te verdedigen. Het is echter belangrijk om op te merken dat niet alle verzekeringen deze tussenkomst bieden, dus het is raadzaam om dit na te gaan bij de verzekeraar.

Burgerlijke Partijstelling en Schadevergoeding

De burgerlijke partijstelling is een essentieel instrument voor slachtoffers om vergoeding te krijgen voor de schade die zij hebben geleden als gevolg van het strafbare feit. Door zich burgerlijke partij te stellen, voegt het slachtoffer zijn claim voor schadevergoeding toe aan het strafproces tegen de dader.

Wat houdt burgerlijke partijstelling in?

Wanneer een slachtoffer zich burgerlijke partij stelt, betekent dit dat de strafrechter, naast de strafmaat voor de dader, zich ook zal uitspreken over de schadevergoeding die de dader aan het slachtoffer moet betalen. Dit heeft als voordeel dat het slachtoffer niet twee aparte procedures hoeft te voeren (een strafprocedure en een burgerlijke procedure) om zijn rechten te doen gelden.

Welke schade kan worden vergoed?

De schadevergoeding kan verschillende componenten omvatten:

• Materiële schade: Dit omvat alle direct meetbare financiële verliezen:
  • Medische kosten: Kosten voor doktersbezoeken, medicatie, ziekenhuisopnames, kinesitherapie, psychologische begeleiding, enzovoort, die niet gedekt worden door de mutualiteit of andere verzekeringen.
  • Verlies van inkomsten: Indien het slachtoffer door de verwondingen tijdelijk of permanent arbeidsongeschikt is, kan hij een vergoeding eisen voor het gederfde loon of inkomen. Dit kan zowel betrekking hebben op het verleden als op de toekomstige inkomstenderving.
  • Kosten voor huishoudelijke hulp: Indien het slachtoffer door de verwondingen de huishoudelijke taken niet meer kan uitvoeren en hiervoor hulp moet inschakelen.
  • Reparatie- of vervangingskosten: Indien eigendommen (bijv. kleding, bril) beschadigd zijn geraakt tijdens de feiten.
• Immateriële schade (morele schade): Dit betreft de niet-financiële schade, ook wel "smartengeld" genoemd. Het vergoedt het lichamelijk en psychisch lijden, de pijn, het verdriet, de angst, het verlies van levenskwaliteit, de esthetische schade (bijv. littekens) en het verlies van levensvreugde. De bepaling van de hoogte van smartengeld gebeurt vaak op basis van medische expertise en jurisprudentiële tabellen.

Praktische stappen voor burgerlijke partijstelling

Een slachtoffer kan zich op verschillende manieren burgerlijke partij stellen:

1. Bij de onderzoeksrechter: Indien er een gerechtelijk onderzoek loopt, kan dit via een "verzoek tot burgerlijke partijstelling".
2. Bij de politierechtbank of correctionele rechtbank: Dit kan door een brief te sturen naar de griffie voorafgaand aan de zitting, of door zich mondeling burgerlijke partij te stellen op de zitting zelf.
3. Via een dagvaarding: Het slachtoffer kan de dader ook rechtstreeks dagvaarden voor de burgerlijke rechter om schadevergoeding te eisen, los van het strafproces. Dit is echter minder efficiënt als er al een strafproces loopt.

Het is sterk aanbevolen om zich hiervoor te laten bijstaan door een advocaat, die kan helpen bij het correct inschatten van de schade en het opstellen van de vordering.

Relevante wetsartikelen en rechtspraak

De basis voor schadevergoeding ligt in artikel 1382 van het Burgerlijk Wetboek: "Elke daad van de mens, waardoor aan een ander schade wordt veroorzaakt, verplicht degene door wiens schuld de schade is ontstaan, deze te vergoeden." Dit principe wordt toegepast in het strafrecht wanneer een strafbaar feit schade veroorzaakt. De rechtspraak van het Hof van Cassatie en de hoven en rechtbanken speelt een cruciale rol in de ontwikkeling van criteria voor de begroting van de verschillende schadeposten.

Het is ook belangrijk om te benadrukken dat de correctionele rechtbank in België de rechten van het slachtoffer erkent en beschermt. Het slachtoffer heeft het recht om gehoord te worden tijdens het proces en kan zelfs getuigen oproepen om de feiten te bewijzen. Daarnaast kan het slachtoffer ook een schadevergoeding eisen voor de geleden schade, zoals medische kosten en verlies van inkomsten.

De Rol van de Familiale Verzekering en Rechtsbijstand

De kosten van een juridische procedure kunnen hoog oplopen, vooral wanneer er sprake is van medische expertise of langdurige procedures. Hier kan de familiale verzekering, en in het bijzonder de clausule rechtsbijstand, een belangrijke rol spelen voor het slachtoffer.

Wat is een familiale verzekering met rechtsbijstand?

Een familiale verzekering (officieel: verzekering burgerlijke aansprakelijkheid privéleven) dekt de schade die u of een gezinslid per ongeluk toebrengt aan derden. Een rechtsbijstandsverzekering is een aanvullende dekking die vaak optioneel is bij een familiale verzekering, maar ook afzonderlijk kan worden afgesloten. Deze verzekering dekt de kosten van juridische bijstand en procedures.

Welke kosten worden gedekt?

Indien het slachtoffer van slagen en verwondingen over een familiale verzekering met rechtsbijstand beschikt, kan deze de volgende kosten dekken:

• Honoraria en kosten van de advocaat: De kosten voor de juridische bijstand van het slachtoffer, inclusief advies, opstellen van documenten, vertegenwoordiging in de rechtbank.
• Gerechtskosten: Denk aan griffierechten, kosten voor akten van gerechtsdeurwaarders, en kosten voor de uitvoering van het vonnis.
• Kosten van expertise: In gevallen van slagen en verwondingen is medische expertise vaak noodzakelijk om de aard en omvang van de letsels en de daaruit voortvloeiende schade vast te stellen. De kosten van deze experts kunnen aanzienlijk zijn.
• Kosten van getuigen: Indien getuigenvergoedingen verschuldigd zijn.

Voorwaarden en uitsluitingen

Het is cruciaal om de polisvoorwaarden van uw familiale verzekering met rechtsbijstand grondig na te lezen. Er kunnen belangrijke voorwaarden en uitsluitingen gelden:

• Wachttijd: Sommige polissen voorzien in een wachttijd, wat betekent dat de dekking pas ingaat na een bepaalde periode na het afsluiten van de verzekering.
• Dekkingslimieten: Er is vaak een maximumbedrag dat de verzekeraar per schadegeval of per jaar zal vergoeden.
• Vrije keuze van advocaat: De meeste rechtsbijstandsverzekeringen bieden de vrije keuze van advocaat. De verzekeraar mag u in principe geen advocaat opleggen.
• Uitsluitingen: Sommige handelingen zijn uitgesloten van dekking, bijvoorbeeld opzettelijke misdrijven begaan door de verzekerde zelf (maar niet voor het slachtoffer dat zich burgerlijke partij stelt). Ook kan er een minimumbedrag zijn waaronder de verzekering niet tussenkomt (franchise).

Praktijkvoorbeeld: Mevrouw Jansen wordt het slachtoffer van zware slagen en verwondingen en moet langdurig revalideren. Haar familiale verzekering omvat een clausule rechtsbijstand. Ze neemt contact op met haar verzekeraar, die de dekking bevestigt. De verzekeraar betaalt de honoraria van haar advocaat, de kosten van de medische expertise die de blijvende invaliditeit vaststelt en de gerechtskosten voor de burgerlijke partijstelling voor de correctionele rechtbank. Dit ontlast Mevrouw Jansen financieel en stelt haar in staat zich volwaardig te laten verdedigen.

Alternatieven voor rechtsbijstand

Indien het slachtoffer geen rechtsbijstandsverzekering heeft, zijn er nog andere mogelijkheden voor juridische bijstand:

• Pro deo advocaat: Personen met een beperkt inkomen kunnen aanspraak maken op kosteloze juridische tweedelijnsbijstand ('pro deo' advocaat). De advocaatkosten worden dan volledig of gedeeltelijk door de overheid gedragen.
• Slachtofferfonds: In zeer specifieke gevallen, wanneer de dader onvermogend is en de schade niet kan vergoeden, kan het Fonds tot vergoeding van slachtoffers van opzettelijke gewelddaden tussenkomen. Dit fonds heeft echter strikte voorwaarden en de vergoeding is vaak beperkt.

Conclusie

Het toebrengen van slagen en verwondingen is een ernstig misdrijf in België en kan leiden tot een correctionele vervolging. Slachtoffers hebben echter het recht om zich burgerlijke partij te stellen en een schadevergoeding te eisen voor de geleden schade. Bovendien hebben ze het recht op tussenkomst van kosten voor de advocaat via hun familiale verzekering. Het is belangrijk om op te merken dat de correctionele rechtbank de rechten van het slachtoffer erkent en beschermt, en het slachtoffer kan getuigen oproepen om de feiten te bewijzen en een schadevergoeding eisen voor de geleden schade.

Veelgestelde Vragen

1. Wat is het verschil tussen 'slagen en verwondingen' en 'aanranding'?

Hoewel beide termen fysiek geweld inhouden, is er een belangrijk juridisch onderscheid. 'Slagen en verwondingen' (art. 398 Sw. en verder) verwijst naar het opzettelijk toebrengen van fysiek letsel. 'Aanranding' wordt in het strafrecht vaak gebruikt in de context van seksuele misdrijven (art. 372 Sw. en verder), zoals aanranding van de eerbaarheid, en omvat seksuele handelingen zonder instemming. Hoewel een aanranding fysiek geweld kan inhouden, ligt de focus op het seksuele aspect. Een fysieke aanval zonder seksuele intentie is in principe 'slagen en verwondingen'.

2. Moet ik altijd klacht indienen bij de politie na slagen en verwondingen?

Om een strafrechtelijke procedure tegen de dader op te starten, is het indienen van een klacht bij de politie of het parket essentieel. Zonder klacht (of een proces-verbaal opgesteld door de politie) zal het parket doorgaans geen onderzoek starten en kan er geen vervolging plaatsvinden. Voor de vergoeding van schade via uw verzekering kan het ook nodig zijn om een bewijs van aangifte te kunnen voorleggen. Het is dus sterk aanbevolen om altijd klacht in te dienen, zelfs bij lichte verwondingen, om uw rechten te vrijwaren.

3. Hoe lang heb ik de tijd om mij burgerlijke partij te stellen?

De termijn om zich burgerlijke partij te stellen hangt af van de fase van de procedure. U kunt zich burgerlijke partij stellen zolang de strafvordering niet verjaard is. De verjaringstermijn voor slagen en verwondingen (wanbedrijven) is doorgaans 5 jaar na de feiten. Het is echter raadzaam om zo snel mogelijk actie te ondernemen, bij voorkeur al in het begin van het onderzoek, om uw rechten optimaal te kunnen uitoefenen en om te voorkomen dat belangrijke bewijzen verloren gaan. Een advocaat kan u hierover adviseren.

Meer informatie over onze activiteiten als strafrechtadvocaten vindt u terug via onderstaande knop!

Of lees verder over een gerelateerd thema via

4. Welke bewijzen zijn cruciaal bij slagen en verwondingen?

Cruciale bewijzen zijn onder meer medische attesten die de aard en ernst van de verwondingen documenteren, foto's van de letsels, getuigenverklaringen en eventuele camerabeelden. Ook communicatie (sms, e-mails) met de dader of anderen die betrekking heeft op de feiten, kan relevant zijn. Het is van groot belang om zo snel mogelijk na de feiten bewijzen te verzamelen en veilig te stellen.

5. Wat is het verschil tussen opzettelijke en onopzettelijke slagen en verwondingen?

Opzettelijke slagen en verwondingen (art. 398 e.v. Sw.) impliceren dat de dader de bedoeling had om het slachtoffer fysiek letsel toe te brengen. Onopzettelijke slagen en verwondingen (art. 418 e.v. Sw.) ontstaan door onvoorzichtigheid of nalatigheid, zonder de intentie om schade te berokkenen. De straffen voor opzettelijke feiten zijn doorgaans zwaarder en de bewijslast voor het opzet ligt bij het Openbaar Ministerie.

6. Kan ik een schadevergoeding eisen als ik slachtoffer ben van slagen en verwondingen?

Ja, als slachtoffer van slagen en verwondingen heeft u recht op een schadevergoeding voor zowel materiële als morele schade. Materiële schade omvat medische kosten, inkomensverlies en andere uitgaven. Morele schade vergoedt het geleden leed, de pijn en het psychische ongemak. U kunt deze schadevergoeding eisen door u burgerlijke partij te stellen in het strafproces of via een aparte burgerlijke procedure.

7. Wat gebeurt er als de dader minderjarig is?

Als de dader minderjarig is, valt de zaak onder de jeugdrechtbank. De jeugdrechter zal zich richten op maatregelen die gericht zijn op de opvoeding en bescherming van de minderjarige, in plaats van op bestraffing. Dit kan variëren van waarschuwingen en begeleiding tot een plaatsing in een instelling. Als slachtoffer kunt u nog steeds een schadevergoeding eisen, eventueel van de ouders van de minderjarige dader indien zij aansprakelijk zijn wegens gebrekkig toezicht.

8. Kan ik een contactverbod aanvragen tegen de dader?

Ja, in bepaalde gevallen kunt u een contactverbod aanvragen. Dit kan via de procureur des Konings tijdens het onderzoek, of via de rechtbank tijdens de procedure. Een contactverbod verbiedt de dader om contact op te nemen met het slachtoffer, zowel fysiek als via andere middelen zoals telefoon of sociale media. Bij overtreding van het contactverbod kunnen zwaardere straffen volgen voor de dader.

9. Welke rol speelt het medisch attest bij de bewijsvoering?

Het medisch attest is een cruciaal bewijsstuk omdat het de aard, de ernst en de duur van de verwondingen objectief vaststelt. Een gedetailleerd attest van een arts, liefst zo snel mogelijk na de feiten opgesteld, vormt een belangrijke basis voor de bewijsvoering in het strafproces en voor de berekening van de schadevergoeding. Het kan ook de periode van arbeidsongeschiktheid of tijdelijke invaliditeit vastleggen.

10. Wat als de dader onbekend blijft?

Als de dader onbekend blijft, kunt u geen strafrechtelijke procedure starten tegen een specifieke persoon. U kunt in dat geval wel nog steeds een beroep doen op het Fonds tot vergoeding van de slachtoffers van opzettelijke gewelddaden (Fonds voor Slachtofferhulp). Dit fonds kan onder bepaalde voorwaarden een vergoeding toekennen voor de geleden schade, zelfs als de dader onbekend of onvermogend is.